English

Boosheid als oer-emotie

Door John Hofman

Boosheid is een van onze menselijke emoties. Als mens kennen we gevoelens van vrede, vreugde, pijn, verdriet, afwijzing, boosheid e.d. Het verschil tussen boosheid en andere emoties is de kracht, de energie die hiermee gepaard gaat. Daarom heb ik ‘boosheid’ een ‘oer-emotie’ genoemd.

In de Bijbel, in Genesis 1 lezen we dat Kaïn toornig werd en vervolgens zijn broeder Abel doodde. Het is het eerste verslag in de Bijbel waarin sprake is van moord en dan nog wel broedermoord. Kaïn was erg boos, omdat God zijn offer niet aannam en dat van Abel, zijn broer, wel. We moeten wel onderscheid maken tussen boosheid als emotie en agressie als gedrag, de daad dus.

Boosheid in extreme vorm kan dus leiden tot moord. We zien dit dagelijks op TV en lezen dit regelmatig in de krant. We zijn al zo vertrouwd geraakt met dood en verderf dat het ons nauwelijks eer raakt. Pas als er grote aantallen mensen mee gemoeid – de aanval op de Twin-Towers bijvoorbeeld dan zet het ons aan het denken.

Boosheid op zich is niet fout of ongeestelijk, Jezus zelf was regelmatig vertoornd. Denk maar aan de dag waarop hij in de tempel de tafels van de geldwisselaars omkeerde en hen toebeet: ” Jullie maken van mijn Vaders Huis een rovershol! Ook de reactie van God naar Mozes toen Hij zag dat het volk Israël in afwezigheid van zijn leider en gouden kalf had gemaakt en dat aanbad, spreekt voor zich. God zei zelfs dat hij Mozes een groter en beter volk wilde geven en het huidige Israël zou vernietigen. Mozes echter, pleitte bij de Here en God liet zich verbidden.

Het is zeer belangrijk om boosheid tijdig te onderkennen, om dit te benoemen en de verzoening door Christus erover uit te spreken. Op deze wijze zal het niet over ons heersen zoals het bij Kaïn en veel anderen wel deed. Dan zullen in staat zijn op bijbelse wijze onze boosheid te uiten, kenbaar te maken en te verwerken.

Boosheid leidt relatief gemakkelijk tot razernij, tot openlijke haat. Koning Saul bijvoorbeeld ontstak in hevige woede toen hij hoorde dat de mensen zongen: “Saul heeft z’n duizenden verslagen, maar David z’n tienduizenden”. Zijn jaloezie bracht hem tot waanzin, tot een psychose, modern gezegd. Interessant in dit verband is het Griekse grondwoord “diabolos”voor ‘de boze ‘, voor ‘satan’. Diabolos staat namelijk voor: uiteenrukken, uiteenscheuren, desintegreren, dissociatie.

Koning Saul had het emotioneel en geestelijk niet meer goed op een rijtje. Zijn aanvallen van razernij (hij wierp een speer naar David en hij werd vak geweld door een boze geest). Als Saul nu geleefd had, zou hij waarschijnlijk betiteld worden als een kandidaat-schizofreen die hoognodig met Lithium behandeld moet worden.

Rond het begrip ‘boosheid’ zijn een aantal verwante begrippen die ook verderop in het boek naar voren komen. Raadpleging van Webster’s Woordenboek en Collins Thesaurus leveren via kruisverwijzingen onder meer de volgende treffers op:

Anger – Boosheid
Fury – Woede
Irritation – Irritatie, ergernis
Ill Temper – Slecht gehumeurd zijn
Affront – Belediging
Outrage – Razend, razernij
Indignation – Verontwaardiging
Wrath – Wraak
Retaliation – Vergelding
Resentment – Verbitterd zijn
Madness – Gek zijn
Derangement – Verstandsverbijstering, psychotisch
Mania – Manie
Insanity – Krankzinnigheid
Infuatation – Betovering
Passion – Hartstocht
Psychosis – Psychose
Aberration – Afwijking
Wildness – Onbeheerstheid
Wild – Woest, onvruchtbaar, dor
Hysterical – Hysterisch, angstig
Panic – Paniek, terreur, doodsangst
Dit is even een greep uit de verwante betekenissen van het begrip’boosheid’. Als we kort samenvatten, zien we de volgende hoofdlijnen:

1. Irritatie – ergernis – boosheid – woede – furieus – razernij – psychose.

Deze serie is opvolgend in gradatie. Bij elke stap neemt de woede toe en zijn de gevolgen ernstiger.

2. Verwarring -verblinding/betovering – verbijstering / black-out – verduistering – totale ontregeling.

3. Verontwaardiging – onbeheerst gedrag – agressie – wraak – haat – moord

Ook dit is een opklimmende ‘ladder’ die in intensiteit toeneemt.

4. Angst – hulpeloosheid – onmacht

Dit zijn gelijkwaardige begrippen die op hun beurt weer verwant zijn aan de bovenstaande ‘reeksen’.

De wijze waarop we boosheid uiten, omgaan met kwaadheid, heeft dus grote emotionele en geestelijke gevolgen. Betovering, verblinding, totale ontregeling e.d. zijn immers ook kenmerken van de krachtige werking van duistere machten. Diabolos zorgt dus in wezen voor innerlijke verscheurdheid, voor dissociatie.

Als u meer sprekende voorbeelden wilt lezen van de oorzaken en gevolgen van ontregeling, van psychoses e.d., dan raden wij u van harte het boek Van Psychose naar Perspectief, en het boek LAAT JE BOOSHEID NIET ONTPLOFFEN van Lisa Bevere, beide uitgave ELIA Stichting, aan.

We kunnen de energie die aangewend wordt om onze boosheid te ventileren, vergelijken met het starten van een auto. We draaien de contactsleutel om, de startmotor komt in beweging, de bougies worden geactiveerd, de auto is klaar voor gebruik. Of neem nou onze tong, een klein lichaamsdeel dat relaties beïnvloedt, dat een positief of een negatief klimaat schept, dat dingen schept of verwoest, dat een enorme impact heeft op alle gebieden van het leven. Het uiten van woede is vaak de lont bij het kruitvat houden; de vlam in de pan. Er volgt onvermijdelijk een ontploffing.

Het begint meestal met kleine ergernissen: het huis is niet opgeruimd en straks staat de visite voor de deur. Vervolgens komt Jantje binnen met modderpoten, begint kleine Truus te jammeren en tot overmaat van ramp belt Peter op met de mededeling dat hij 20 km verderop met pech staat… Dan blijkt het bezoek vervelend uit te pakken en ontaardt het samenzijn in een fikse ruzie. Hier hebben al een ‘aardige’ voedingsbodem voor een dikke frustratie. Eén verkeerd woord en je spuugt je gal, je steekt een heel tirade af of je gaat met stoelen gooien, met borden smijten. De eerste de beste die je tegenkomt, is het slachtoffer.

Onverwerkte, opgekropte woede, niet of verkeerd geuite ergernissen zijn mede de oorzaak van wachtkamers vol mensen met hartinfarcten, maagzweren, reuma, glaucoom……

Als gezond willen zijn en blijven, als een zegen willen zijn voor ons gezin, onze naaste… als we goed willen functioneren op ons werk, in de kerk…dan is overwinning over woede een must, een absolute noodzaak.

Lisa Bevere toont in haar bijzonder beeldende boek aan dat er een weg om op bijbelse wijze onze boosheid te uiten. Van harte aanbevolen!

John Hofman

Zoeken